суббота, 23 ноября 2013 г.

Архиин хойшолон тухай

Архи гээшэалишье сагта хүниие дээшэнь үргөөгүй юм. Багаар, хэм соонь уубал – эм гэхэ. Тэрэмнай ори гансахан сайнхалбагаар уухые хэлээ ааб даа. Харин хэмыень алдабал – хорон гэжэ бүхы зон мэдэдэг.
Тон мүнөө архиин хойшолон тухай бэшэхын урда тээ, нүгэл тухай хэлсэе. Хүн гээшэ али нэгэ юумэ хэхэдээ энэмни нүгэл гү, буян гү гэжэ бодожо үзэдэг ёһотой. Олонхи зон нүгэлтэйень мэдэжэ байгаад хэдэг. Зарим үсөөхэн зон хэһэн нүгэлөө нүгэл гэжэ мэдэнгүй хэдэг. Харин нүгэл бүхэн 4 нүхэсэлтэй байдаг. Жэшээнь, хүн хулгай хэбэ гэлэйг. Тиихэдээ хулгайшанай сэдьхэлдэ нэн түрүүн хулгай хэхэ гэһэн бодол бии болоно. Тэрэниие ородоор “мотивация” гэдэгбди. Энэ нэгэдэхи нүхэсэл.Хоердохинь, хулгай хэхын тула бэе хэлэн сэдьхэл гурбаараа оролдолго гаргана, арга мэхыень олоно. Гурбадахяар, хулгайгаа бэелүүлнэ. Дүрбэдэхи нүхэсэл гэхэдэ, хэһэн хулгайдаа баясана. Тиигэжэ хулгайн бүхы дүрбэн нүхэсэл бэедээ абаба. Нүгэлыньдүрбэн дүүрэн хубитай ёһото нүгэл болобо.
Үгы гэбэл, нэгэниинь нэгэеэ алаба гэлэйг. Нэгэдэхеэр, уур сухал боложо, тэрэ хүниие алахам гэжэ шиидэбэ. Хоердохеор, алахын тула газарһаа һүхэ абаба. Гурбадахяар, сухал дундаа сохижо алаба. Дүрбэдэхеэр, гэнтэ мэдээ орожо, хүниие алаһанаа гэмшэбэ. Тиихэдээ нүгэлэйнь гурба нүхэсэл байна, һүүлшынхинь байхагүй, юундэб гэбэл гэмшэбэ ха юм. Жэшээнь, нэгэ хүн автомашина жолоодожо ябаба. Гэнтэ сахариг доронь нохой ороод үхэшэбэ. Жолоошон ехээр гэмшэбэ. Тиихэдээ, нэгэдэхеэр, тэрэ нохой алаха гэһэн һэдэлгэ байгаагүй. Хоердохеор, алаха гэжэ оролдолго гаргаагүй. Гурбадахяар, алаа болоно, юундэб гэхэдэ өөрынь машина даража алаа ха юм. Дүрбэдэхеэр, алаха һанаан байгаагүй тула, гэмшэбэ. Тиихэдээ нохой алаһан нүгэлэй гурбаниинь үгы, гансал даража алаһан гэмынь үлэхэ байна. Хүнгэншье һаа, гэм.
Саашань, мэнэ һая хэлэгшэдээ тэхэрие. Түрүүн һүхөөр сохижо алагша хүн амитаниие алажа болохогүй гэжэ мэдэжэ байһан аад нүгэл хээ. Машина жолоодогшонь нүгэл хэхэ һаналгүй аад, мэдэнгүй хээ. Саанань, жэшээнь, шашаг шаляа дэлгээһэн эхэнэр тухай хэлсэе. Нүгэл хэхэеэ огтолон һанаагүй, харин 10 хара нүгэлэй тоодо шашаг шаляа оролсодог гэжэ мэдэбэгүй. Тиихэдээ нүгэл гэжэ мэдэнгүй хэһэн нүгэлэй тоодо оробо.Теэд шажанай еһоор мэдэжэ байгаад хэһэн нүгэл ба мэдэнгүй хэһэн нүгэл хоер ямар илгаатайб гэжэ харая.
Нэн түрүүн мэдэжэ байгаад хэһэн нүгэл тухай хэлсэе. Үхөөд, Сансарын загуурдида Эрлиг Номун хаанай урда ерэхэдээ, ехээр лэ мэгдэдэг юм. Аймшагтай ехэ хэһээлтэдэ ороод, тамын оеорто нүгэлөө амсахадаа,мэдэжэ байгаад хэһэн нүгэл иимэ ехэ хойшолонтой гэжэ ойлгожо, хойшодоо тэрэ нүгэл дабтахаа айха юм ха. Харин нүгэл гэжэ мэдээгүй амитан наһанһаа наһанда тэрэл нүгэлөө дабтажал ябаха. Наһалһан наһанайнгаа эсэстэ үнөөхил нүгэлөөрөө хэһээгдэжэл байха.
Зай. Архи уудаг зон али нүгэлдэнь оролсоноб? Архи уугшад мэдэжэ байгаад нүгэл хэһэн зоной тоодо оролсоно. Нүгэл гэжэ ойлгожошье байһан һаа,уужал байгаа. Урхи уухадаа нүгэл гэжэ мэдээгүй бэшэ, мэдэжэл байгаа. Архи уухадань нүгэлэйбүхы дүрбэн нүхэсэл оролсоно: 1. Сэдьхэл ухаандань архи ууха һанаан байгаа. 2. Уухын тула бэе хэлэн сэдьхэл гурбаяа худэлгэжэ, оролдолго гаргаа. 3. Олоходоо һанаһандаа хүрэжэ, һанаһанаа бэелүүлжэ уугаа. 4. Уугаад сэдьхэлээ ханаа, баярлаа. Иигэжэ нүгэлэй бүхы үйлэ хэбэ гээшэ. Архи ууһан хүндэ нүгэлэй дүрбэн нүхэсэл хододоо байха. Мэдэнгүй ууна бэшэ, мэдэжэ байгаад ууна. Уугаад гэмшэбэшье, хэды болоод дахяад ууна. Уухагүйб гэжэ бодобошье, уужархеод лэ һууха.
Үшөө тиихэдэ архиншан гээшэ мэдэнгүй нүгэл хэһэн зоной тоодо баһал оролсохо. Түрэ найрта ерээд, зоноор адли боложо архи уухадаа, нүгэл хэнэб гэжэ һананагүй. Харин бүхы үйлэнь нүгэл болоод лэ байха. Архи уугаад, аалин намдуугаар, зондо һаалта хэнгүй аргаахан гэртээ харяад, гэртээ буһалгаа хэнгүй унтаа һаа тон багахан нүгэлолохо. Харин хажуудахи хүнтэеэ худлаар нээрээ шашалдаад, шашаг шаляагай нүгэл олохо, тэрээнтэеэ адли болоод хоб зөөлсэбэ, хүндэ мууе һаналсаба – нүгэл. Һогтоод хүндэ хүндэрхэ, асаруулха, абаашуулха болоод һогтуугаар олиг дүрэмөө алдаха гээшэ тон хүндэ нүгэл болоод лэ байха. Элүүр болоходоо хэды гэмшэбэшье, хэгдэһэн нүгэл хэгдээд лэ, буян хэхэ һүлдэнь һуларанхай, шадал зориг бууранхай, хүндэгүй амитан байхал.
Баһа нэмэжэ хэлэхэдэ, манай бэе хэлэн сэдьхэл гурбан үнэн дээрээ бурхан багшын шэнжэтэй юм. Бурхан гээшэ баһал маанад мэтэ бэе хэлэн сэдьхэл гурбаараа юм. Тиихэдэнь, бурхан мэтэ байһан ухаагаа манаруулха гээшэ доройлябадал болоно. Архи уухадаа бэе хэлэн сэдьхэл гурбаяа гурбуулайень доройтуулна. Тиихэдээ архи гээшэ эхинһээ адаг хүрэтэр нүгэл лэ аад нүгэл.
Баһа номоор хэлэбэл, архи ууһан хүн гээшэ орилон дуудагша тамада унадаг гэхэ. Тиихэдэнь улаан хоолой руунь шэнгэн шэрэм түмэр (чугун) адхажа байха юм ха. Һайн хүн боложо архи уулгагшань эгээл дүтынь нүхэр садан боложо, хажуугаарнь лэ түрэхэ юм ха.
Архи баалагшад тухай аминдань хэлэхээр байгша. Найр дээрэ жэшээлэе. Түрэ наран нэержэл байха. Түрэ хүтэлэгшэ тамада:«Урдахяа баригты! Залуушуул баригты!»– гэжэ байгаад идхаха. Тиихэдэнь урдуур һууһан урагууд: «Уугты! Уугаагүй һаатнай табихагүйбди!» – гэхэ мэтээр худанараа баалаха. Архи баалаһан хүн тамын оёорто халуун шэрэмһээ амсалсажал һууха юм ха. Баалуулжа байгаад амсаха.
Архи ууха ябадал хооһон сэдьхэлтэнэй шэнжэ.Хооһон сэдьхэлтэн гээшые ородоор «бездуховный», «бездуховность» гэжэ оршуулхада болоно. Буряад-монголшууд «табан шастиргүй» гээд хооһон сэдьхэлтэнэй табан үйлэ тооложо байдаг бэлэй. Тиихэдээ тэдэ табанай эгээ түрүүшынхинь архи юм. Архиин шунал тухай хэлэхэ. Нүгэлөөр тон багаханьшье һаа, тон олоной хэдэг нүгэл. Юундэ нүгэлөөр багаб гэхэдэ, архи уугша хүн тон түрүүн өөрыгөөл зобоодог. Тэрэнэй удаа гэртэхинээ, үри хүүгэдөө, эхэ эсэгэеэ зобооно. Харин хоердохинь, эхэнэртэ шунахайрха ябадал. Тиихэдээ өөрынгөө гэл бүлэ зобоохын хажуугаар эгээлдээ байһан гэр бүлэ зобооно. Гурбадахинь – эд зөөриин шунал. Хулгай, мэхэ, дээрмэ гэхэ мэтэ болоод, зобооһон зонойнь тоо олошорно. Дүрбэдэхинь – нэрэ солын шунал ба табадахинь засаг буляалдаха, ноен болохые оролдоһон шунал. Тиигэжэ засагай «тогоондо» дүтэлхэ дуратай, «томохон халбагада» һанаатай хүн ябана ха юм. Хэзээш архихан ууха шүлһэтэй юм ааб даа. Теэд байдал дээрээ хараад үзэе: бага ама халамгайхан, залуухан эхэнэрхэниие дахуулһан, хармаандаа хүбхэгэр мүнгэтэйхэн, нэрэ солоео нэрлүүлһэн, депутат болохом гэжэ ябаһан зон дайралдадаг бэзэ?
Гэбэшье, һүнгалтын үедэ үнэнһөө юумэ мэдэхэ, шадаха зон дайралдадаг, харин тиимэ зон үсөөн, тиигээдшье, үнэн хүнэй сэдьхэл доторхиие зон мэдэнгүй байхаяа һанадаг. Юундэб гэбэл, үнэнһөө юумэ шадаха хүн даруу зантай, аалишаг, «биирхээд» гүйдэггүй ха юм. Шадахалгүй хүн «би» гээд, ехэнхидээ ноен болоод лэ байхаяа һанаха.  
Баһа Бадмасамбааба хуушанай номдо хэлэхэдээ, архи гээшэ олон юумэнһөө бүридэнэ гэжэ бэшэһэн байдаг. Нэгэ шолмос бодисадын байдал хараад, яахадаа энээндэ зон олоор ябанаб, юундэ намда шүтөөд ябанагүйб гэжэ бодолгото болоһон ха. Хайшан гэжэ эдэ һүзэгшэдые бэедээ татахам бэ гэжэ нилээд бодолгото болоһон хойноо гэнтэ архи һанаһан юм гэхэ. Тиихэдээ галзуу заанай шээһэ, хиирэһэн нохойн шүлһэ, эхэнэрэй һарынхиие, үшөө хэнэй бөөлжэһэ гээ һэм, юрэдөөл, дүн хамта муу муухай юһэн зүйл суглуулжа бусалгаад, архи һанахадань, тэрээнииень хоер ламанар уугаад, үглөөдэрынь тархяа үбдэжэ зобоходоо тэрэ шолмостоо ерэһэн юм гэхэ. Байһаар тэрэ архидань зон ехээр һогтожо, архиин нүгэлэй харгы нээгдэжэ, тэрэ шолмосто шүтэдэг зон олошорһон ха. Тиигэжэ архи уугшадые шолмосой амитад гэхэдэ болоно.
Баһа номдо оньһон үгэ дайралдадаг: «Хамуу үбшэнтэн (чесотка) бэеэ маажаһанаа жаргалда тоолохо, сэсэн номшо хүн хамуу үбшэнгүйгөө жаргалда тоолохо» – гэдэг. Энээниие архиин жэшээ дээрэ болгоод хэлэхэдэ ехэ таарамжатай агша: «Тэнэг амитан архи ууһанаа жаргалда тоолохо, сэсэн номшон архи уугаагүйгөө жаргалда тоолохо» – гэхэ.
Иигээд саашадаа архи уугаагүйгөө жаргалда тооложо, үнэн жаргал эдлэжэ ябахые оролдоел.

Лубсан Доржо гэдэг
санваартан бэшэбэ.

Ага тосхон.

вторник, 5 ноября 2013 г.

Поэзия .ру - Виктор Балдоржиев - "Уходи в туман и бездорожье..."

Поэзия .ру - Виктор Балдоржиев - "Уходи в туман и бездорожье..."

"Уходи в туман и бездорожье..."


Уходи в туман и бездорожье,
И забудь о мненьях величин.
Никогда пусть больше не тревожат
Поиски неведомых причин…

Ни к чему ни слава, ни держава:
Зыбких грёз угроза и гроза.
Пусть не ждут, как горькая отрава,
Женские печальные глаза…

И однажды, выйдя из тумана,
Оттолкни неспешною рукой
Все, что догоняет непрестанно
И мешает быть самим собой.

8 августа 2011. 16-17.

пятница, 7 сентября 2012 г.

Обряд "Далга", конные скачки, после праздника...




Обряд "Далга" - это особенный, даже можно сказать, народный обряд, который в буддизме приобрел большую значимость. Ибо внимание человека концентрируется не только на духовных, но и материальных ценностях: благополучие и достатке в семье и сообществе, где он живет.



Верующие в процессе чтения ламами молитв держат приготовленные заранее блюда, наполненные белой пищей, тут же - молоко, чай, возможно и водка. Пища эта считается освященной во время молебна. После чего частью блюда, молока, чая и водки люди одаривают духов, богов, хозяев местности, небо и землю, оставшуюся часть несут домой. Эту часть должны съесть только члены своего сообщества. После этого в течение 3 дней никто из этого сообщества ничего не должен никому давать. Именно тогда и возможен достаток...





Во время обряда верующие обходят храм, молятся, крутят молитвенные цилиндры-хурдэ... И, главное, желают себе, своей семье, родным и близким, всему живому на Земле благополучия и достатка.























Конные скачки в Новой Заре всегда потрясающее и захватывающее зрелище. Вот тут и ликует, просыпаясь от суетной и в тоже время дремотной жизни, душа кочевника и воина!


Во время праздника или окончания торжеств землякам надо собраться, поговорить, поделиться впечатлениями, обсудить общие дела.

Дорогие новозоринцы, отправляйте свои мнения, заметки, статьи в электронном варианте. Можно высказаться и в  комментариях блога. Каким должен быть блог, что надо размещать? Я всегда вам отвечу.

Ваш - Виктор.

понедельник, 3 сентября 2012 г.

23 августа 2012 года. Открытие дугана!


Хороший день! Жители села, в праздничных, национальных одеждах,  собрались в степи, чтобы встретить гостей. Сегодня их должно быть очень много.






А вот и гости! Вереницами едут и едут машины в Новую Зарю...






Хамбо-лама Традиционной Буддийской Сангхи России Дамба Аюшеев, Дид-хамбо лама по Забайкальскому краю Цырен Дондукбаев, настоятели дацанов Забайкалья, ламы, уроженцы села, проживающие в городах России, жители соседних городов и сел. Дуган открыт, здравствуйте, дорогие гости!




На территории дугана гости и жители села готовятся к традиционному буддийскому обряду Далга.





Вот-вот начнется Рамнай - торжественное освящение дугана.







Знаменитая и красочная мистерия Цам в Новой Заре!







Праздничный обед. В каждом доме, в специальной поставленной палатке (ротной!) и в столовой. Только природная еда. Заходите все! Впрочем, у нас всегда такая еда.






И фото на память. Сколько теперь памятных фотографий в каждой семье жителей и гостей! Никаких политических партий, администраций, делений на почетных и других гостей. Все равны и солнце светит всем одинаково!



Служба и молебен в дугане. Теперь это будет всегда. Во имя жизни и просветления сознания человека!

среда, 8 августа 2012 г.

Дуган построен: начало новой жизни

Дорогие земляки, гости Новой Зари и дугана, уважаемые прихожане!

Прошло два года с начала строительства Новозоринского дугана. И вот настало время оглянуться назад и оценить пройденный нами путь, ибо буддизм – это путь человека к освобождению от страданий.
Чего же мы достигли на этом пути? Строительство дугана оказало на всех нас мощное духовное воздействие, мы сплотились, стали крепче духом и теперь способны на более серьезные достижения и обновления. Дуган построен!
Позвольте поздравить всех прихожан, земляков, ветеранов, рабочих, художников и скульпторов – всех, кто возвел в Новой Заре прекрасный дуган во благо обновления сознания и души человека. Счастья и благополучия вашим семьям, богатства и процветания, земных благ и спокойствия в каждый дом!

Тумэн-лама.

В системе буддийской иерархии он – даа лама, старший лама. Нимаев Тумэн-лама, волей судьбы оказавшись в Торейских степях, задумался об истории ламаизма в этих уникальных, приграничных, степях, по которым веками шли ламы в Россию – из Китая, Монголии и Тибета. Именно здесь и должен быть большой буддийский монастырь, но сначала надо построить дуган.
С этой мысли Тумэн-ламы и нескольких жителей села Новая Заря и началось строительство дугана, в котором приняли участие многие жители Ононского района и Забайкальского края.
Пока Тумэн-лама и другие сподвижники занимались изнурительной работой по подготовке документации, 16 октября 2010 года приступили к строительным работам: Жаргал Цыренов, Сэсэг Цыренова, Долгор Цынгуева, Ешинима Даржаев, Валерий Митыпов, Владимир Батуев, Валерий Дамбаев, Һэруу Бальшинов, Нигмар Бальшинов, Мыдыгма Бальшинова, Дамдин Мункодугаров, Бадара Мункодугаров, Александр Доржиев, Александр Шагдуров, Владимир Золотухин, Сергей Доржижапов, Эрдэни Думаев. 
Именно в этот день и было положено начало строительства, которое не останавливается и до сего дня. Дуган открыт! Но всякое окончание – это начало следующего этапа...

Так мы начали строить дуган. 2010 год.

Август 2012. Еще несколько дней и дуган будет открыт. Торжественные мероприятия - 23 августа.
Дорогие друзья, просим прощения за столь нечастое обновление блога. Дело в том, что у нас все еще очень слабый интернет, к большому сожалению ощущается инертность читателей, мало кто оставляет комментарии. Но тем не менее, блог существует и повествует о жизни нашего уникального села.
Новый номер газеты "Новая Заря" читайте здесь: http://cs1266.userapi.com/u141515491/docs/5472f3798e7a/Novaya_Zarya-3__inter.pdf
 И в бумажном варианте это - красочное издание на глянцевой бумаге.

Лица Родины

Цыренжап Батоцыренов.

Наш отец Батоцыренов Цыренжап родился в 1927 году в селе Старый Орловск. В семье было 4 сыновей – Улзытэ, Мунко, Найдан, Цыренжап. Умирая, наш дед завещал бабушке отдать троих младших в другие семьи, родственникам за Ононом, у кого не было детей. Так наш отец попал в приемную семью, стал единственным сыном Очирова Батоцырена и Мажин Дулмы. В начале 30-х годов во времена коммуны Очиров Батоцырен выбрал для проживания местность «Сономэ нур» в котором была организована артель, а в настоящее время находится Новозоринское поселение.
В 1935 году, когда ему было 8 лет, он снова остался без отца, которого репрессировали власти. Проучившись в школе полтора класса, он стал опорой для матери. Работал на сенокосе, поил, кормил и пас овец. В 9 лет трудился как взрослый мужик! В годы войны на верблюдах возил зерно, дрова с Оловянной, Бырки, Борзи.
В 1947-1948 годах начал работать самостоятельно на колесном тракторе – пахал, боронил, сеял, возил дрова. В 1949 его отправили учиться в ФЗУ на бурильщика. Проучившись 6 месяцев, приехал проверить мать. Больная мама не отпустила его на работу в шахты…
В 1951 году он женился на нашей маме – Бодиевой Пагме. Молодой семье доверили гурт КРС. Работали они дружно, получали хороший приплод, сохранность была 100 процентов.
С годами рождались дети...
На скоту проработали 10 лет, ухаживая за 100-150 головами. Всю работу делали вручную. В 1960 году участвовал на выставке ВДНХ, за хорошую добросовестную работу имеет награды – дипломы, благодарственные письма, грамоты, получал ценные подарки, денежные вознаграждения. В 1961 году приняли маточную отару овец. Прочабанили до пенсии. Побеждали не раз в соц. соревнованиях, выполняя планы по приему ягнят, по настригу шерсти, по подготовке сена на зиму и т. д.

По жизни наш отец скромный, крепкий душой и телом. Воспитали с мамой десятерых детей, научили их крестьянскому труду. В этом деле у отца своя поговорка: «Доверяй, но проверяй». Вся его жизнь отдана честному труду. Помимо работы отец увлекался конным спортом, шахматами, охотой, рыболовством.
Иногда отец вспоминает бурятскую поговорку: «Из одного да земля полнится», смысл – был я один, а сейчас нас много. В 2001 году у наших родителей была золотая свадьба, а осенью 2011 года намечалась бриллиантовая свадьба, но маму унесла тяжелая болезнь. Мы, дети, считаем, что их совместная жизнь была дружной и счастливой.
Хочется пожелать нашему папе тепла и уюта, богатырского здоровья на долгие года.

                                                     С любовью дети.
http://cs1266.userapi.com/u141515491/docs/5472f3798e7a/Novaya_Zarya-3__inter.pdf